Ιδρύθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα (1904), περίοδος κατά την οποία στην Ευρώπη κυριαρχεί η βιομηχανική επανάσταση και μεγάλες λαϊκές μάζες αστικοποιούνται.

Οι Καλύμνιοι σπογγέμποροι και μετανάστες, οργώνοντας Ευρώπη και Αμερική, γίνονται κοινωνοί των νέων ιδεολογικών ρευμάτων της εποχής. Εύκολα τα μεταλαμπαδεύουν στο νησί τους, αφού υπάρχει επιπλέον και ευνοϊκό υπόστρωμα.

Διοικείται από μια πρωτοπόρο τοπική αυτοδιοίκηση, τη Δημογεροντία, η οποία ασκεί σαφέστατη σοσιαλιστική πολιτική με παροχές δωρεάν παιδείας και υγείας για όλο το λαό. Η κυριαρχούσα εμπορική τάξη ευνοεί τα γράμματα και το διαφωτισμό.

Παραμένει μέχρι σήμερα ο ίδιος – με μικρές μόνο κατά καιρούς φραστικές αλλαγές – είναι «Η τόνωση της πνευματικής ζωής και η ανύψωση του μορφωτικού και πολιτιστικού επιπέδου του λαού της Καλύμνου με βάση τις παραδόσεις του».

Αν και είναι γεγονός ότι οι εποχές έχουν αλλάξει, τα Πνευματικά Σωματεία, όπως το Αναγνωστήριο της Καλύμνου, δεν έχουν μόνο παρελθόν και παρόν, αλλά δικαιούνται να ατενίζουν το μέλλον με αισιοδοξία.